تعیین کننده میزان عزت نفس

تعیین کننده اساسی میزان عزت نفس کاری است که شخص انجام می دهد و اقداماتی است که در انتخاب های آگاهانه خود به انجام می رساند .انتخاب و گزینش هدفهای واقع بینانه در زندگی و تمرکز بر آنان از نشانه های عزت نفس سالم است .دنبال کردن این هدفها تا تحقق و دستیابی به آنها حاصل اندیشه و اراده قوی و عزت نفس کافی است (منتظر الظهور ،1384،ص57)

اهمیت عزت نفس 

 برخورداری از احساس ارزشمندی و عزت نفس به مثابه یک سرمایه وارزش حیاتی است و از جمله عوامل عمده در شکوفایی استعدادها و خلاقیت هاست .به سخن دیگر فرآیند های شناختی ،احساسات ،انگیزه ها ،تصمیم گیری و انتخاب ،متاثر از احساس ارزشمندی می باشد .بنابراین "خود" به عنوان هسته شخصیت ،در تعامل با دیگران شکل می گیرد وشخص به تصویری از خویشتن به تناسب" خود دریافت شده اش "دست می یابد وبا قضاوت و ارزشگذاری نسبت به خوددریافتی ،عزت نفس خویش را قوام می بخشد .که این فرآیند نه غریزی بلکه اکتسابی است و در تعامل با دیگران شکل می گیرد ،که کیفیت آن ،نقش تعیین کننده ای در تمامی کشش ها و کنش

ها دارد و جوانب گوناگون زندگی فردا از جمله عملکرد تحصیلی وی را تحت تاثیر قرار می دهد .(پور شافعی ،1370؛به نقل از یوسفی 1375،ص 3)                                              

آن چه مسلم است مهمترین عاملی که می تواند اهداف سازمان را تحقق و سرعت بخشد نیروی انسانی سازمان است .اثر بخشی سازمان به میزان زیادی در گرو اداره موثر سازمان توسط مدیران مرد و زن با عزت نفس بالا است به طور خلاصه می توان گفت یک مدیر با عزت نفس بالا می تواند به کارکنان عزت نفس بدهد وکارکنان با عزت نفس ،دقیقا همان کارکنانی هستند که که یک سازمان اگر طالب توان رقابتی در بازار جهانی متلاطم ،متغیر وغیر مطمئن امروزی است به آنها نیاز دارد .این کارکنان فعال ترند ،در شرایط بی اطمینانی احتمالا مسائل پیچیده تربیشتری را حل و فصل می کنند ،مسئول ترند و خود هدایتگری و خود کنترلی بیشتری دارند ودر دستیابی به اهداف موفق ترند (استونر و دیگران ،1379،به نقل از ثابت و کوهستانی ومهرام،1387،ص21)

یکی از دلایل توجه زیادی که به عزت نفس می شود، این تصور است که ممکن است ضعف بعضی از کودکان در مدرسه ناشی از کمی عزت نفس آنان باشد. چندین برنامه تربیتی برای بالا بردن عزت نفس کودک به این امید طرح ریزی شده است که بتواند عملکرد او را در مدرسه نیز پیش ببرد.                     

عزت نفس، اطمینان به خود و ارزش قایل شدن برای خود را به همراه می آورد. مردم منطبق با خود انگاره خود و توقعات خودشان و دیگران رفتار می کنند. تصور شخص از خودش، تعیین کننده سرنوشت او خواهد بود. انتقاد کردن از کودک نه فقط از انگیزه حرکت می کاهد، بلکه همچنین تأثیری منفی بر عزت نفس دارد که بر سطح توقع از خود تأثیر می گذارد. انتقاد مثبت، توجه و حمایت از کودک در ایجاد خودانگاره، دستیابی به یک حس مطلوب انتظار از خود و انگیخته باقی ماندن کمک می کند. هنگام تمجید از فرزندتان با استفاده از تعاریف متنوع می توانید بر او تأثیر گذاشته و اعتبار بیشتری به او ببخشید. نه فقط این تعاریف، خودانگاره فرزندتان را بهتر می کند، بلکه با استفاده بیشتر از آنها به نحو مثبت تری شاهد رشد کیفیات و عملکردهای خوب در او خواهید بود. (فرگوسن، 1382، ص134 و 139)   

نشانه های عزت نفس پایین

هنگامی که عزت نفس در شخصی کم است ،هراس وترس از واقعیت در فرد وجود دارد وترس از حقایق در باره خود وپذیرش خود ،ترس از افشا شدن ،ترس از فرو ریختن تظا هر ها و وانمود ها ،ترس از ناکامی وترس از تحقیر شدن درونی دیده می شود .این افراد گویا برای دیگران زندگی می کنند وهمواره نگران قضاوتهای دیگران هستند ؛بنابراین جرات اندیشیدن به خود وتوانمندیهای خود را از دست می دهند ،زود تسلیم می شوند و دیگران می توانند به سرعت آنان را دلسرد کنند .ترس و هراس از موانع وتصورات منفی نسبت به دستیابی به هدف ها ،از نشانه های عزت نفس پایین است (منتظر الظهور ،1384،ص57)

  ویژگیهای افراد دارای عزت نفس

افراد دارای عزت نفس واقع بین هستند .افرادی خلاق بوده وبه فرآورده های ذهن خود توجه کافی دارند .کسانی که عزت نفس سالم دارند هرگز از این که بگویند «اشتباه کردم » واهمه و ترسی ندارند ،اشتباهات خود را واقع بینانه می پذیرند و برای اصلاح اشتباهات خود تلاش می کنند .اما کسی که عزت نفس ندارد قبول هر اشتباه را به حساب تحقیر شدن خود می گذارد و دچار احساس گناه ،بی کفایتی ،شرم و خجالت می شود ؛بنابراین اشتباه های خود را به دیگری نسبت می دهد .همدلی و همدردی در اشخاصی که از سلامت عزت نفس برخوردارند ،به میزان فراوان وجود دارد .به دلیل اطمینان به خود ،از دیگران نمی ترسند وبه اعتماد به نفس دیگران نیز احترام می گذارند .بنابراین در افراد دارای عزت نفس سالم ،روحیه همکاری برای دستیابی به هدفهای مشترک فراوان دیده می شود .جرات ورزی و شهامت ابراز وجود در این افراد وجود دارد (همان منبع ،ص57)

افزایش عزت نفس دانش آموزان

چون شکل ظاهربدن و عزت نفس در نوجوانان ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند،معلمان با به کارگیری اقداماتی می توانند در افزایش عزت نفس دانش آموزان موثر باشند .ایشان می توانند دانش آموزان را تشویق به داشتن احساس خوب در باره خویش کرده وبه آنان کمک کنند که خود را آنگونه که هستند بپذیرند .آنچه حائز اهمیت است احساس شکست به دانش آموزان القا نشود ،به خصوص در شرایطی که پدران ومادران انتظارهای زیادی از آنها دارند .گاهی برای معلمانی که در کار خود موفق هستند ،حساس شدن به مسائلی که جو رقابتی در کلاس آنها ایجاد می کند ومی تواند برای محصلان آسیب پذیر و مسئله ساز باشد ،سخت است .این مسئله بر اهمیت ایجاد زمینه های گوناگونی از فعالیت ها در کلاس درس تاکید دارد تا هر شاگردی بتواند در زمینه ای برتر باشد .مدرسه باید این باور را توسعه دهد که افراد به دلیل آنچه که هستند نه به خاطر آنچه که انجام می دهند ،ارزش دارند (اتکینسون و هورن بی ،1388،ص78-77)