یادداشتهای یک دانشجو

به طوری که تفاوت و فاصله زیاد ،منجر به عزت نفس پایین می شود در حالی که تفاوت و فاصله کم معمولا حاکی از عزت نفس بالاست .همچنین شاملو خود ایده آل یا آرمانی را مجموعه ویژگیهای شخصیتی می داند که ما دوست داریم واجد آن باشیم .این تمایل ممکن است هدفی ،فردی و ذهنی باشد که ما در تخیل خود می خواهیم به آن دست یابیم ویا تصوری است که میل داریم از خود به دیگران نشان دهیم (حسین پور ،1382،ص21)

می توان شکل گیری عزت نفس را از طریق تفکر در مورد "خود ادراک شده¹ " و "خود ایده آل ²"مورد آزمایش قرار داد .خود ادراک شده همان "خود پنداره"است ،یعنی یک دیدگاه عینی در باره مهارتها ،صفات و ویژگیهایی که در یک فرد وجود دارد  یافرد فاقد آنهاست ."خود ایده آل"عبارت از تصوری است که هر فرد دوست دارد از خود داشته باشد که لزوما پنداری پوچ و بی معنی نیست .مثل :من دوست دارم شاگرد اول باشم .بلکه یک تمایل صادقانه برای داشتن نگرشها و اسنادهای خاصی است .زمانی که خود ادراک شده وخود ایده آل با هم همتراز باشند ،فرد از عزت نفس بالایی برخوردار خواهد بود .(بیابانگرد،1372،ص 20)

بنیاد عزت نفس

عزت نفس بیش از هر چیز با تجربیات ما در دوران کودکی و نوجوانی در ارتباط است .در این دورۀ مهم و تعیین کننده ،وقتی دنیای پیرامون خود را تجربه می کنیم آنچه نفوذ کردنی است بر ما نفوذ می کند و میتواند به ما برداشت بدی از خودمان بدهد .کسانی که بر ما نفوذ می کنند آنانی هستند که نقطه نظرهایشان برای ما بسیار پر اهمیت است .والدین ،خواهران و برادر ،دوستان همسال و آموزگاران .وقتی از دوران کودکی به دوران نوجوانی می رسیم ،نقطه نظرهای دوستان هم سن و سالمان به تدریج اهمیت بیشتری پیدا می کند واز نفوذ بالغهای حاضر در زندگیمان کاسته می شود .عزت نفس به دلایلی مانند دلایل زیر ممکن است خدشه دار شود .

-دریافت محبت مشروط -«تنها در صورتی تو را دوست دارم که ...»؛

-مواجه شدن با بدرفتاری و یا تهدید و بهره کشی ؛

حمایت بیش از اندازه ،به خصوص اگر عنوان شود حمایت از شما به دلیل ناتوانی یا نقاط ضعفی است که در شما وجود دارد ؛

-انتقاد بیش از اندازه ،مسخره کردن ،تحقیر نمودن ؛

-بیرون ماندن از گروهها و دسته های دوستان به دلایل مختلف و از جمله ضعف جسمانی ،کوتاه بودن قد ویا تفاوتهای اجتماعی ورفتاری؛

-درخواست برای انجام دادن کارهایی که با سن و سال شما متناسب نیست ،تمرینات فیزیکی و یا ورزشهای رقابتی

-مقایسه شدن با کسانی که موفق ترند ؛

-بزرگ شدن در خانواده ای که عزت نفس کم در آن حاکمیت دارد ؛

-تشویق شدن برای توجه بیش از اندازه به نظرات دیگران ؛

در حالی که بنیان و پایه و اساس عزت نفس ما ویا وجود نداشتن آن معمولا در دوران کودکی بنا نهاده می شود ،وقتی به دوران بلوغ می رسیم شرایطی مانند نمونه های زیر می تواند بر آن دامن بزند

-رد شدن ،مورد بی اعتنایی قرار گرفتن ؛

-فریب خوردن ؛

-مورد انتقاد واقع شدن ؛

-به رخ کشیدن کمبودهای مهارتی یا دانش و غیره ؛

- فکر این که نتوانسته ایم در سطح آرمانها و ایده آلهای خود ظاهر شویم؛

-مورد زور گویی واقع شدن ؛

-بروز حوادث منفی پر دوام در زندگی ،مشکلات رابطه ای ،بیکاری ،یتیم شدن؛

 توجه به این نکته مهم است که برداشتی که از خود داریم مجموعه ای از تاثیراتی است که دیگران بر ما گذاشته اند .اما ،در حالی که نتایج برخی از این تجربه ها می تواند شدید باشد ،رابطه علت و معلولی قطعی معمولا وجود ندارد .هریک از تجربه های موارد فوق می تواند منجر به خود تردیدی ودست کم گرفتن خود شود ،اما این اتفاق از آن رو می افتد ،زیرا ما به آنها این امکان را می دهیم .ما در باره تجربیات خود برداشتهای منفی می کنیم وبه این نتیجه می رسیم که در این خصوص کاری نمی توانیم صورت دهیم.(کاونت ،ترجمه[S1]  قراچه داغی ،1387،ص8-7)